Partager/Share/Sangiza

 

Kagame na Condé bahererekanya ububasha (bing.com/images)

31/1/2018, Emmanuel Senga

@sebusenga

Ku itariki ya 28 Mutarama 2018, Kagame yahererekanyije ububasha na Alpha Condé, kugira ngo ayobore umuryango w’Afurika yunze ubumwe. Hari abategereje ibitangaza bizakorwa na Perezida w’u Rwanda, ariko muri rusange nta kizahinduka mu buyobozi no mu bushobozi bw’uwo muryango. Impamvu ni imwe, ni uko, uko abanyafurika batiteguye impinduka mu buyobozi bw’ibihugu byabo, ntibazitabira n’izakorwa ku rwego rw’umuryango ubahuza. Niba bidashoboka mu bihugu byabo uko binyuranye, bizashoboka bite mu muryango ubahuza utagendera ku mategeko?

 

 

Ikibazo cy’ingutu mu muryango ni ukudakurikiza amategeko.

Mu mategeko agenga umuryango w’Afurika yunze ubumwe, hari ingingo ya 30 igira iti: »Les Gouvernements qui accèdent au pouvoir par des moyens anticonstitutionnels ne sont pas admis à participer aux activités de l’Union » (Guverinoma zishyizwe ku butegetsi hadakurikijwe amategeko, ntizemerewe kugira uruhare mu bikorwa by’umuryango), ni ukuvuga aho amatora agomba gukorwa mu bwisanzure, uwayatsinze akayobora igihugu, yaba yagiye ku butegetsi binyuranyije n’itegeko nshinga, igihugu kigahagarikwa mu muryango. Ariko se ibikorwa ni ibihe? Buri gihugu cy’Afurika, iyo igihe cy’amatora kigeze, uwari usanzwe ku buyobozi bw’igihugu yihutira gushaka amayeri yo kubugumaho, maze agakoresha intwaro ibabangukira bose, ari yo yo guhindura Itegeko Nshinga, kuko kenshi na kenshi mu Itegeko Nshinga haba harimo ingingo ibuzanya kuzarenza manda zateganyijwe. Ni ikihe gihugu cy’Afurika kidakora amanyanga yo guhindura Itegeko Nshinga? Reba Kagame ugiye kuyobora uwo muryango, yarihinduye ejobundi (2015), ubundi yitoza ku majwi arenga 98%, kandi nta we bahanganye mu matora. Urutonde rw’abaperezida barangije cyangwa bari mu gikorwa cyo guhindura Itegeko nshinga ni rurerure: Rwanda, Uganda, Congo -Kinshasa ( birateganyijwe kandi muzaba mureba) na Congo- Brazzaville, Burundi,…

Niba utubahirije itegeko risumba ayandi, ni ayahe mategeko uzubahiriza? Umuperezida urahiriye ku Itegeko yahinduye mu nyungu ze, aba yerekanye ko nta cyiza na gito azakorera abaturage be; aba yamaze kwimika igitugu, aba yajyanye igihugu cye muri rwa rutonde rw’ibihugu Trump yita imisarane. Kagame ni ho agejeje u Rwanda, none ngo nayobore Afurika? Azayizanira ibihe bisubizo byamunaniye kuzana mu gihugu cye?

Iyi ikaba ari na yo mpamvu mu bibazo inama ya 30 y’umuryango w’Afurika yunze ubumwe, yateraniye ku cyicaro cyayo, iki cyo guhindura Itegeko nshinga nta we utinyuka kugishyira ku murongo w’ibyigwa. Nyamara nta we utabona ko ari yo ntangiriro y’ubuyobozi bubi Afurika ihanganye na bwo. Ahubwo ibiri amambu ukabona barwanya bivuye inyuma za kudeta zashoboka, kubera ko bose, nk’abanyagitugu bose, baba bumva byababaho. Muri make Afurika iyobowe n’abanyagitugu bayifasheho ingwate, ku buryo kuzabona ubuyobozi bubereye abaturage si ibya vuba aha. Iyi miyoborere y’igitugu ikaba ari yo nkomoko y’ubibazo byose bivugwa muri Afurika. Ni yo mpamvu uyu mugabane udateze gutera imbere , nubwo bwose tuzi ko ufite ubutunzi kamere butagira ingano. Ikibazo nyamukuru ni uko ubwo butunzi bunyerezwa n’abashinzwe kuyobora igihugu, ahasigaye abaturage bagashorwa mu bukene bw’akarande.

Ikindi kibazo ni ikibazo cya demokarasi: Afurika ni ho honyine umuperezida ashobora kwizera ko azongera gutorwa, nta cyo yikanga.

(Ushaka kumenya byinshi ku matora muri Afurika,wareba iyi filimi ya Mamane : https://youtu.be/xLIa4m8pTfk Bienvenue au Gondwana)

Iki ni ikibazo abanyafurika bari bakwiye kwibaza mbere yo gukora amakosa agaragarira buri wese. None wasobanura ute ko Kagame mbere ko ajya mu matora y’ikinamico ye, abandi baperezida bari baramuteganyije ko ari we uzayobora umuryango wabo? Ubu ni iki kibemeza ko El-Sissi wa Misiri azatorwa, ku buryo bamuteganya ko ari we uzayobora umuryango wabo muri 2019? Iki ni cyo kibazo giteye inkeke, aho usanga amatora yo muri Afurika, ari umurimbo wo kurangiza umuhango, ahasigaye abanyagitugu bagatagaguza amafaranga y’abaturage ngo barateganya amatora. Iki kibazo cyari kuba cyaraganiriweho mu nama y’Afurika yunze ubumwe. Ariko se kizanwe na nde, kandi bose ari uko batorwa? Iki kibazo cyo kubura Demokarasi, ni cyo nyina w’ibibi byose bikorerwa ku baturage b’Afurika. Abageze ku buyobozi ntibaba biteguye kubuvaho, abasigaye bakayoboreshwa ikiboko, imbunda n’uburoko; iyo bagize Imana ntibicwe. Iyo bimeze gutya, abashaka impinduka bafata inzira y’ubuhunzi. Muri iki gihe, ku buryo bw’umwihariko, tukaba tubona impunzi nyinshi zikomoka mu rubyiruko, kuko rurambiwe kubaho rutariho, kandi nta n’ahazaza h’ejo rutegereje.

Ikibazo cya gatatu gikomereye Afurika, ni ubushomeri bw’urubyiruko. Iki na cyo nticyavuzweho, kandi muzi uko bimeze mu majyaruguru y’Afurika, aho urubyiruko rw’amajyepfo yo munsi y’ubutayu bwa Sahara, kimwe n’urwo mu Ihembe ry’Afurika, urubyiruko rwihebye , ruhebera urwaje rukigemurira urupfu, rugerageza uko rwakwambuka rukajya mu Burayi. Uru ni rwo dusanga rwaragizwe abacakara muri Libiya no muri Isiraheli, cyangwa  se rurohama muri Mediterane. Ikibazo nk’iki cyagombaga guhangayikisha abayobozi b’Afurika. Aho kubahangayikisha, ahubwo bamwe muri bo bataye isoni bakibonamo amahaho. Ni ba Rwabuzisoni!

Ikibazo cya kane gikomereye Afurika yunze ubumwe ni ingengo y’imari y’umuryango.

Afurika ni wo mugabane ukennye bihebuje, kandi atari wo mugabane ubuze ubutunzi. Ibi ni amayobera. Gusa iyo umuntu azi uko umutungo ucungwa muri Afurika, aho abategetsi bigwizaho umusaruro wose w’igihugu, ntibiruhije kumva ko uyu mugabane uzakomeza kokamwa n’ubukene ubuziraherezo. Abategetsi b’Afurika bameze nk’abakozi b’abashumba baragiye inka z’abandi. Ni byo koko usanga buri muperezida w’Afurika afite shebuja umuhatse mu Burayi cyangwa muri Amerika. Ubu noneho hiyongereyeho n’Ubushinwa. Mbere yo gukora ibyateza abaturage imbere, yihatira gukora ibishimisha ba shebuja. Na bo babona ibihugu birika ku buryo bworoshye, bakaka byinshi kurushaho. Iyi rero akaba ari yo mpamvu ibangamira ubwigenge mu buyobozi mu bihugu by’Afurika. Na Kagame ni ko akora, kabone n’iyo yiha kuvuga atsindagira ubwigenge bw’Afurika; abivuga ku manywa, nimugoroba akurira indege akajya guhakwa kwa ba shebuja.

Iyi mikorere rero ikaba idatuma Afurika yigenga ku mari yayo, aho usanga n’ifaranga ryayo rigenerwa agaciro mu Burayi no muri Amerika. Ikiba gisigaye ni ugutega amaboko, kugeza nubwo umuryango wari warananiwe no kwiyubakira ingoro yawo. Warangiza ngo Kagame arashaka ko buri gihugu kizajya gitanga 0,2% y’ibyo gitumiza mu mahanga! Aha ibihugu byo mu majyepfo y’Afurika byaramuhagurukanye, wongeyeho n’ibihugu bimwe by’abarabu. None imari umuryango uzakoresha izava he? Afurika izakomeza gutegera amaboko abagiraneza b’abanyaburayi n’abanyamerika.

Ibibazo by’umutekano bijyanye n’intambara:

ziri ku mugabane w’Afurika, kimwe ndetse no kubahiriza uburenganzira bw’abaturage bwo kwisanzura mu bihugu byose, batembera nta nkomyi, byakagombye gushyirwamo umurego wihariye. Ibi bice bibiri biracyari imbogamizi zikomeye ku iterambere ry’Afurika. Igisubizo kuri ibi bibazo byombi cyagombye kuba umuvuduko w’ubukungu bw’Afurika. Nyamara ibyo tubona muri iki gihe ni uko Afurika idatera imbere, ahubwo umuntu asanga irimo kumanuka ku rwego rw’ubukungu. Sinzi niba guhera kuri manda ya Kagame ujyana hejuru hari ikintu kizahinduka, cyane ko nta ngamba nshya yamenyesheje bagenzi be, usibye kwishakaho amafaranga, na byo bitazashoboka.

Dusoza twavuga ko  » urwishe ya nka rukiyirimo ». Nta kidasanzwe iyi manda ya Kagame ihishiye abanyafurika, ahubwo ndetse wasanga izaba manda yo gushwana, iyo witegereje uko bagenzi be n’abakozi bo ku cyicaro cy’umuryango batangiye kubona mu miyoborere ye ukuboko kw’igitugu amenyereye kuyoboza u Rwanda.  Afurika ya Kagame nta ho izatanira n’iyari imenyerewe ya ba Bongo, Houphouet Boigny, Idi Amin,  Mobutu, Sassou Nguesso, Bokassa, Idriss Deby, n’abandi. Afurika irashaka inyigo yihariye yo kuyizahura, bitabaye ibyo, Afurika niyiyemeze guhora mu bucakara bw’ibihugu byateye imbere, kubera ko abategetsi bayo bananiwe kuyiyoboza inzira ya demokarasi.