Partager/Share/Sangiza

13/03/2018, Emmanuel Senga

@sebusenga

Kenneth Roth umuyobozi wa HRW

Habayeho ibihugu bihonyora bikabije uburenganzira bwa kiremwamuntu, ku buryo iyo umuntu akomoje kuri iyi ngingo, abantu benshi bakubwira Ubushinwa, ibihugu nka Repubulika z’abasosiyalisiti b’abasoviyetike ndetse n’ibindi byari mu nzira yabyo harimo Polonye, za Rumaniya tutibagiwe n’Ubudage bw’Iburasirazuba. Gusa urukuta rwa Berilini rwagabanyaga Ubudage mo kabiri rumaze gusenywa, ibi bihugu twavugaga byiminjireyemo agafu, ndetse byinshi byinjira mu rugaga rw’ibihugu by’i Burayi. Nk’uko bikunze kugenda ihene nziza ni yo wazirikaho iyawe, bityo ibyo bihugu bitangira guhindura imikorere. Yego ntibyari byakira burundu, nk’uko dukunze kubibona aho abaturage b’ Uburusiya bakunze guhura n’impfu zitunguranye kandi ziba zikekwa amababa.

Nyamara hari ibindi bimeze nka byo cyangwa bibirusha, ibyinshi bikaba bibarizwa muri Afurika. Uyu mugabane umeze nk’uwibera ukwawo kwa wonyine, ukaba waramazwe n’ubukene, intambara, irondakoko, ubutegetsi bw’igitugu, amatora afifitse, abaperezida bahindura Itegeko nshinga kugira ngo bagundire ubutegetsi bitwaje ko ngo abaturage ari bo bonyine bifuza ko bakomeza kubayobora, n’ibindi n’ibindi. Akaba ari na ho haboneka abaturage benshi batotezwa, bicwa,  banyerezwa…ku buryo haba hakwiye buri gihe  umuryango washobora kugenzura igitugu gishyirwa ku baturage b’abanyafurika. Birakorwa, rimwe bigakunda ubundi bikanga rwose. Ubu  ni ko bimeze mu Rwanda, aho Umuryango Mpuzamahanga urengera uburenganzira bwa kiremwamuntu, Human Rights Watch (HRW), byawuyobeye, u Rwanda rumaze kuwangira kuvugurura amasezerano yari arangiye. Impamvu u Rwanda rutanga ngo ni uko « Bihutiraga gutangaza amaraporo anenga Leta, aho kwerekana ibyakozwe mu kubungabunga uburenganzira bwa Muntu ». Mu yandi magambo, u Rwanda rwifuzaga ko HRW yasingiza Kagame, ikibagirwa icyo yashingiwe, ntibone abarimo kwicwa. Icyakora ntabwo HRW yatunguwe, urebye uko yamaganywe nyuma yo gutabariza abaturage bari bagiye gushira bazira ngo « kwiba », benshi muri bo koko bakaba bararashwe izuba riva. Ibi rero bikaba byaratumye uyu muryango ukurikira kurushaho ukaza kumenya ko abaturage benshi bicwaga kuri ubwo buryo. Inteko ishinga amategeko yamaganye umuyobozi w’uyu Muryango, Bwana Kenneth Roth, ndetse no kumutuka birakorwa, yitwa « imbwa y’interahamwe », nk’uko byavuzwe na Depite Rukumbura.

Inkurikizi yo kutavugurura amasezerano n’iyo miryango iharanira uburenganzira bwa Muntu?

Inkurikizi ihita igaragara ni iy’uko abaturage baba babuze abavugizi,  bityo ubutegetsi bukabacura bufuni na buhoro nta cyo bwikanga. Icyakora ibi bikorwa ubutegetsi budakeka ko hari izindi ngufu zibukurikirana. Byose bisa nk’aho uko kutagaragara kw’iyo miryango, ahubwo byongera imbaraga zo gukurikiranira hafi ihonyorwa ry’uburenganzira riba ririmbanyije. Ku buryo bw’umwihariko uyu Muryango wa HRW wo, kubera inararibonye usanganywe ukomeza gukora nta we uwubona,  kuko ufite imikorere yo kwiyoberanya iri ku gipimo cyo hejuru. Biravugwa ko, kubera guhora witeguye guhagarikwa, na wo wacengeye ubutegetsi bw’ibihugu byinshi, ubwo n’u Rwanda rurimo. Ukaba rero ukorera mu butegetsi nyirizina, ariko ubutegetsi bwo ntibubibone. Biraruhije kumenya uwukorera, kuko ukoresha uburyo bw’inzego za Maneko zikomeye nka CIA, Mossad, KGB n’izindi. Intambara Kagame awushojeho ntizamworohera, dore ko bisa nk’ibigaragarira wese ko igihangange cya Kigali kirimo kumanuka, kigana he? Ni ugutegereza tukahamenya.

Muri uku kwitandukanya n’imiryango iharanira uburenganzira bwa kiremwamuntu, Kagame sinzi niba yizeye ko hari icyo abamuteretse ku ntebe bazamumarira. Birasanzwe ko abakuru b’ibihugu bikomeye ku isi bagira uruhare mu gutereka ku ntebe aba banyagitigu, bikaba ari na ko byifashe kuri Kagame washyigikiwe na Clinton, na Tony Blair wongeyemo n’abandi banyabubasha bo mu gice cy’imari n’ubucuruzi, ndetse n’amadini. Ariko se ibirimo kubera mu gihugu ntibica amarenga ku bishobora kuba? Ubu Kagame amaze iminsi afunze umuryango  wa Rwigara, yirukanye ba Rujugiro, arashe impunzi z’abanyekongo, aterana amagambo n’abaperezida bamukikije bose,  ku buryo ibyo tubona bica amarenga ku gishobora kuba muri kiriya gihugu. Koko birashoboka ko Kagame yaba akina ikarita ye ya nyuma. Ibivugwa hanze aha ko Donald Trump yaba ashaka ko abanyagitugu bo muri Afurika bakwemera bakegama, ngo byaba na ngombwa akaba yabavanishaho ibihano by’urwego rw’ubukungu cyangwa se ingufu, nubwo nta wabishingiraho ibyo twebwe tugomba kwikorera.

Byose birashoboka, kubera ko muri abo banyamaboko bakikije Kagame, hari abamaze kumurambirwa, cyane ko bose bazi ibigwi yanditse ku rwego rw’uburenganzira bw’ikiremwamuntu, nta n’umwe ushaka kumwiyegereza, hato batazajyana mu rukiko, igihe azaba agomba gusubiza ku byaha byose aregwa. Ni muri urwo rwego aho yajyaga abona imfashanyo, binyujijwe  cyangwa zasabwe na ba Clinton cyangwa ba Tony Blair, kabone nubwo kugeza ubu basa n’abakimuri iruhande, ntabwo ari ukubera urundi rukundo, ahubwo ni ukubera amafaranga akomeza kubaha. Ariko rero barayakira bigirayo, kugira ngo amateka atazakomeza kubitiranya. Nimutekereze igihe bizagaragara ko jenoside yabaye mu Rwanda Kagame yagize uruhare kuyitegura cyangwa kuyihutisha ashaka gufata ubutegetsi! Icyo gihe na Clinton na we ntawabatandukanya. Iyo bavuze jenoside ni icyaha gifite uburemere budasaza, ku buryo uwagushyira ku rutonde rw’abakigizemo uruhare, yaba akugeretseho umusaraba uruta uw’i Gologota. Ni yo mpamvu rero ba Clinton, bakurikira uko amateka agenda yisobanura, badashaka kuzisanga mu bucamanza baregwa kuba barafatanyije na we. Igisetsa ariko ni uko Kagame ajya anyuzamo akabatera ubwoba ko hari ibyo abitse azavuga. Ibi kandi na bo barabyumva.

Reka twanzurire kuri iyi ngingo yo guca Umuryango uharanira kurengera uburenganzira bwa Muntu nka HRW, twemeza ko ari ibintu bizagira ingaruka zikomeye ku butegetsi bw’u Rwanda. Birazwi ko muri Amerika, amatora y’aho agendera ku bintu byo gutanga amafaranaga. Amatora ashorwamo amafaranga menshi, bityo bene iyi miryango ikomeye, kuko ikorera mu bihugu hafi ya byose ku isi, ifite uko ihura n’abatorwa, cyane cyane ku rwego rw’abadepite n’abasenateri. Kandi imfashanyo Leta y’Amerika iha ibihugu, igomba kwemezwa n’abahagarariye rubanda. Niba abo bahagarariye rubanda bafite aho bahurira n’iyo miryango y’uburenganzira bwa Muntu, murumva uruhare rwo kubuza Amerika guha imfashanyo igihugu cyaba kitubahiriza uburenganzira bwa muntu. Si aho bigarukira gusa, kubera ko Amerika isa nk’iyoboye imari y’isi ndetse na politiki y’isi muri rusange, iyo utari mu bana beza b’Amerika uba ufite ingorane ku rwego rw’isi. Urugero ruruta izinda ruraboneka muri Koreya ya ruguru, aho usanga abaturage barasubiye inyuma iyo ubagereranije n’abo muri Koreya y’Epfo cyangwa Ubushinwa baturanye. Ngizi rero inkurikizi u Rwanda rugomba kwitega rwabishaka cyangwa rutabishaka.

Ni nde rero uzashobora gusubiza iri hurizo, ko Kagame we atabikozwa? Ni ugutegereza tukazareba.