Partager/Share/Sangiza

23/01/2018, Christian Murokore

 Kuyobora bijyana no kugira ubushobozi, ubuhanga n’ubushake bwiza bwo kwita no gukemura ibibazo by’abo ushinzwe kuyobora. Kuyobora neza bisaba kuba uri intangarugero. Babivuze ukuri ngo « ntawutanga icyo adafite ». None kuki Umuryango w’ubumwe bw’Afurika bawuyobora batabifitiye umutima, batanabifitiye ubushobozi. Ngo kubera ko hagenwe ko bagomba gusimburana! Ibyo gusa! Ibyo se bifite irihe reme? Muri uyu mwaka ngo hateganyijwe amavugurura. Mu byo bazavugurura, hari hanakwiye kubamo ko hazajya hatoranywa umuyobozi nyawe; umuyobozi mwiza, w’intangarugero. Ariko se, iki cyemezo cyafatwa na Perezida Kagame ugiye kuyobora uyu mwaka? Ese icyo cyemezo cyashyigikirwa n’uwo gihita kigizayo ntabe yabasha kugera kuri uwo mwanya w’ubuyobozi? Cyakora birakwiye ko iki kibazo kibazwa: Ni kuki hatatoranywa abashobora gutuma uyu muryango ugera ku cyo washingiwe? Kugira ngo umuntu amenye ukwiye kuyobora neza Umuryango w’ubumwe bw’Afurika ni ngombwa kwibukiranya icyatumye uvuka.

Umuryango w’ubumwe bw’Afurika washingiwe iki?

Imwe mu nshingano z’uyu muryango ni uguteza imbere, gushyigikira, gushishikariza buri wese kubahiriza uburenganzira bw’ikiremwamuntu no kubahiriza amahame ya demokarasi. Ibi byashimangiwe mu w’1981 kandi ibihugu hafi ya byose byasinyiye ayo mahame. Mu w’1963, ubwo Umuryango w’ubumwe bw’Afurika wavukaga (icyo gihe wiswe OUA, Organisation de l’Unité Africaine, mu w’2002 waje kwitwa UA, Union Africaine), mu ikubitiro wari ufite inshingano zo kubumbatira ubumwe no gushyigikirana hagati y’ibihugu by’Afurika. Wari ugamije kandi gushyigikira ubutwererane n’iterambere ry’ibihugu by’Afurika, bigakorwa hatirengagijwe n’ububanyi n’ibindi bihugu byo ku isi, hanitawe ku mahame agenga Umuryango w’abibumbye, LONI (ONU).

Abanyagitugu bategeka UA, bafasha bate ibihugu by’Afurika kubahiriza uburenganzira bwa muntu na demokarasi?
Umukuru w’igihugu wanize demokarasi mu gihugu cye, akaba atubahiriza uburenganzira bwa muntu mu gihugu akomokamo, ntiyabasha kujya kubishishikariza cyangwa kubishyigikira ahandi kuko abo ashyiriye iryo somo bamusubiza ko agomba kubanza kuritanga no kuryubahiriza mu gihugu cye.
Niba hari ikintu kitagenda neza mu mitegekere y’Umuryango w’Ubumwe bw’Afurika, ni uguha ubuyobozi bw’uyu muryango uwo ari we wese mu bategetsi b’ibihugu by’Afurika, hatitawe ku ndangagaciro n’ubushobozi ahubwo bigakorwa gusa kubera kujya ibihe mu gusimburana. Dufate ingero nke muri nyinshi zerekana bamwe mu banyagitugu baheruka kuyobora uyu muryango w’ibihugu  by’Afurika.
Uva ibumoso ujya iburyo : Teodoro Obiang Nguema wa Guinée Equatoriale, Robert wayoboye Zimbabwe, Denis Sassou Nguesso wa Kongo Brazzaville, Idriss Déby wa Tchad, Paul Kagame w’u Rwanda
1.Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, ni umusirikare w’umunyagitugu amaze ku butegetsi imyaka 38 mu gihugu cye cya Guinée Equatoriale yabugiyeho akoze « coup d’Etat ». Yayoboye UA muri Mutarama 2011 kugeza muri Mutarama 2012. Ni we Perezida umaze igihe kinini kuri uyu mwanya muri Afurika. Afite imyaka 75.
2.Robert Mugabe wari umaze imyaka 30 ku butegetsi muri Zimbabwe yabuvanyweho yenda kubugwaho ku myaka 93 umwaka ushize. Yayoboye UA kuva muri Mutarama 2015 kugeza Mutarama 2016.
3.Denis Sassou Nguesso na we ni umusirikare wagiye ku butegetsi akoresheje intwaro mu gihugu cya Kongo Brazzaville, abumazeho imyaka 33. Sassou Nguesso yayoboye UA kuva muri Mutarama 2006 kugeza Mutarama 2007. Afite imyaka 74.
4.Idriss Déby wo muri Tchad amaze ku butegetsi imyaka isaga 28. Yayoboye UA kuva muri Mutarama 2016 kugeza Mutarama 2017; Na we yagiye ku butegetsi mu gihugu cye akoresheje intwaro.
5.Kuva mu mpera za Mutarama 2018 kugeza muri Mutarama 2019 ni Paul Kagame uzayobora UA. Ni Perezida w’u Rwanda kuva mu w’2000. Yagiyeho Itegekonshinga rivuga ko ntawurenza manda ebyiri. Yari yararahiye kenshi ko azaryubahiriza. Nyamara yasinyiye ko rihindurwa, ubu ari muri manda ya gatatu, ndetse muri iryo Tegekonshinga yasinyiye ahabwa uburenganzira bwo kuba yakwiyamamaza izindi nshuro ebyiri. Bivuze ko yasinyiye Itegekonshinga rimuha inzira yo kuba yategeka kugeza mu w’2034, wareba imyaka yaba atagetse, ugasanga yaba ari imyaka 34! Mu rwego rwa demokarasi, uyu mugabo ni intangarugero? Mu rwego rw’uburenganzira bwa muntu, raporo zinyuranye ntizerekana ko ari mu babubangamiye? Ni iki rero P.Kagame yageza kuri Afurika mu rwego rwa demokarasi n’uburenganzira bwa muntu? Igisubizo mwagisanga mu nyandiko irambuye yanditswe na mugenzi wacu Emmanuel Senga, aho agira ati: « u Rwanda, guhera ku itariki ya 31 Mutarama 2018 ruzayobora Ubumwe bw’Afurika. Ni iki abanyarwanda n’abanyafurika bahishiwe »?  
Mu nyandiko mugenzi wacu Jean-Claude Mulindahabi yanyujije ku mbugankoranyambaga asa n’usubiza abibwira ko isimburanwa rya Perezida wa UA rikwiye gushingira ku kujya ibihe gusa, ko byagenwe bityo ku buryo ngo bitahinduka, bigakomeza hatitawe ku bushobozi n’indangagaciro. Jean-Claude yagize ati: « kuba ibintu byaragizwe akamenyero, cyangwa bikaba byanditse mu migirire y’abantu n’inzego bakoreramo, kabone n’iyo byaba byanditse mu itegeko, ntibibuza ko igihe bifite inenge bigomba guhindurwa. N’iyo byaba bikorerwa i Burayi cyangwa Amerika, iyo hari aho bicuramye, hagomba kugira abasaba ko bigororwa ».
Akomeza agira ati: « ntabwo ku munsi wa none, UA yabwira Abanyafurika ko yateza imbere demokarasi mu gihe iyobowe n’umuntu wayogoje uburenganzira bw’abenegihugu mu gihugu ategeka: NTAWUTANGA ICYO ADAFITE.
Robert Mugabe yari gutanga iki afite? Sassou Ngwesso yari gutanga iki? Tewodoro Ngwema yari gutanga iki? Idriss Déby yari gutanga iki? Afite iki? Yatanga irihe somo rya demokarasi mu gihe muri Tchad yashyize abenegihugu mu gitugu? Ngo n’ukujya ibihe? Ibi bintu  ni ugukinira ku banyafurika… Ubu noneho ngo Jenerali Paul Kagame ni we utahiwe! Ngo agiye kuvugurura ku rwego rw’Afurika! Ubu se koko tuvuge ngo azakorera umugabane w’Afurika ibyo atakoreye abanyarwanda? Oya. Hakwiye kujya hayobora abafite ubushobozi, umutima n’ubuhanga. Keretse niba hari uwatubwira ko ari ntabahari ».
Jean-Claude agasoza agira ati: « ntabwo bikwiye gushingira ku mpamvu igira iti: « ni ko byahoze ». Oya. Byumvikane neza, ibi simbyanditse gusa kubera ko ngo hatahiwe P.Kagame. Oya. Ibi nabikozeho n’inyandiko mu myaka ibiri ishize, hari muri Nyakanga 2016, mwayibona ifite umutwe ugira uti: « Umuryango w’Ubumwe bw’Afuruka ukwiye kuyoborwa n’abafite ubushobozi n’umutima »